Ekotoksikoloji

Çevremizdeki kimyasalların çevre üzerindeki olumsuz etkilerini inceleyen “ekotoksikoloji” toksikolojinin alt bilim dalıdır. Bu tanım her ne kadar çevremizde bulunan hayvan venomları, mikrobiyal ya da bitkisel kaynaklı toksinleri çağrıştırsa da, çevre toksikolojisinin uğraşı alanı insan kaynaklı sentetik kimyasallar ve insan aracılığıyla çevreye yayılan kimyasallardır. Bu kimyasallar literatürde “çevresel kirletici” ya da “çevresel kontaminant” olarak adlandırılırlar.

Çevre toksikolojisinde çevresel kirleticilerin insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri incelenir. Çevresel kirleticilerin insanlar üzerindeki toksik etkilerinin değerlendirilmesinde, standart hayvan modellerinden (fare, sıçan ve zebra balıkları gibi) olduğu kadar, söz konusu kimyasala maruz kalan sucul organizma  ve omurgasız  grupların değerlendirilmesinden de yararlanılır. Çevre toksikolojisinin bir alt dalı olarak değerlendirilen ekotoksikoloji alanında ise çevresel kontaminantların ekosistemler, onların bileşenleri olan bitkiler, hayvanlar, tüm yabanıl yaşam ve bu bileşenlerin birbirleri ile etkileşimlerine bağlı olarak ortaya çıkan olumsuz etkiler incelenir. Bu inceleme besin zincirinin başlangıcından en üstte yer alan yırtıcıya kadar ekosistemleri oluşturan canlıların doğal yaşam ortamları içerisinde yapılır. Bu iki alan daha çok pratik nedenlerle birbirinden ayrılsa da önemli kesişme noktaları vardır; ekotoksikolojinin uğraşı alanı olan bitki ve hayvan dokularında çevresel kirletici miktarlarının belirlenmesi, bu canlıların besin zincirindeki diğer organizmalar ve insanlar tarafından yiyecek olarak tüketilmeleri durumunda maruz kalacakları kaynakları ve miktarları belirlemek açısından önemli ve gereklidir. Diğer taraftan insanda etkileri nispeten bilinen kimyasalların (örneğin ilaçlar) çevreye salınması durumunda biyosferde yer alan diğer canlıların karşı karşıya kalabileceği toksikolojik riskler, kısmen de olsa tahmin edilebilir.

Ayrıca kirleticilerin çevredeki etkilerine ilişkin kapsamlı bir inceleme, bu kirleticilerin çevredeki yazgılarını ve ekosistemlerin abiyotik bileşenleri ile etkileşmelerini de içermelidir. Bu nedenlerle çevresel kirleticilerin olumsuz etkilerinin kapsamlı bir biçimde araştırılması, birçok bilimsel disiplinin katkılarıyla mümkündür.

 Ekotoksikolojide ise ekolojik tehlike değerlendirmesi süreci söz konusudur. Ancak insanoğlu yakın zamanlara kadar evreni insan odaklı olarak algıladığı için aslında çok önemli olan ekotoksikoloji alanında yapılan çalışmalar ve elde edilen veriler, çevre toksikolojisi alanındakilere kıyasla nispeten daha azdır. Ekotoksikoloji alanı yeterli düzeyde genel/sistematik biyoloji ve hayvan fizyolojisi konusunda eğitim almış olmayı gerektirir. Ayrıca, temel toksikoloji ve kimya bilgisinin yanı sıra analitik laboratuvar teknik ve yöntemler ekotoksikoloji alanında gereken bilgilerdir.

Ekotoksikoloji Araştırmalar Grubu

Bu grupta Doç.Dr. Utku Güner Doç.Dr. Fuly Dilek Muranlı ve Arş. Gör. Dr. Mitat Aydoğdu, Lisans, Doktora  ve yüksek lisans öğrencileri çalışmaktadır. 

Grubun yaptığı yayınlar

  • Doganlar O, Doganlar ZB, Muranlı FDG, Guner U. 2016. Genotoxic Effect and Carcinogenic Potential of a Mixture of As and Cd in Zebrafish at Permissible Maximum Contamination Levels for Drinking Water. Water, Air, & Soil Pollution 227(3):1-16.10.1007/s11270-016-2779-1. 
  • Gökalp M., F. D., Güner, U., Induction of micronuclei and nuclear abnormalities in erythrocytes of mosquito fish (Gambusia affinis) following exposure to the pyrethroid insecticide lambda-cyhalothrin. Mutation Research/Genetic Toxicology and Environmental Mutagenesis, 726, 104–108, (2011).
  • Güner, U., Gökalp M., F. D., Micronucleus test, nuclear abnormalities and accumulation of Cu and Cd on Gambusia affinis (Baird & Girard, 1853). Turkish Journal of Fisheries and Aquatic Sciences 11, 615–622, (2011).
  • Aydogdu, M., Gökalp Muranlı F. D. and U. Güner U. (2014), Decreased Concentrations of Lambda-cyhalothrin Still Have Effect on Target Organism, Archips rosana (Linnaeus, 1758) (Lepidoptera: Tortricidae). 2nd International Confererence on Enviromental Science and Tecnology, Side-ANTALYA, 418-419, 2014.
  • Aydogdu, M., Güner U. and F. D. Gökalp Muranlı (2014), The LC50 and LC90 Concentrations of Alpha-Cypermethrin on Different Life Stages of Archips rosana (Lepidoptera: Tortricidae). Balkan Agricultural Congress, 8-11 September Edirne-Turkey, 817, 2014.
  • Aydoğdu M., Mortality of the European Leafroller Parasitoid Bracon (Bracon) variegator Spinola, 1808 (Hymenoptera, Braconidae) Exposed to five different Insecticides. 4th Croatian Congress of Toxicology (CROTOX 2012). 63(2):61, 2012.
  • Aydogdu M., Gökalp Muranlı F. D., Güner U., Alkaline Comet Assay for genotoxic effect detection in larvae of Archips rosana (Linnaeus, 1758) (Lepidoptera: Tortricidae). 9th International Comet Assay Workshop. 13-16 September, Kuşadası, Turkey, 2011.
Resim
Bu içerik 23.03.2016 tarihinde yayınlandı ve toplam 695 kez okundu.