Ekoloji ve Davranış

Prof. Dr. Yılmaz ÇAMLITEPE´nin kuruculuğu ve danışmanlığında çalışmalarını sürdüren Davranış Ekolojisi Grubu, karıncaların davranış ekolojileri üzerine doğal ortam ve laboratuar çalışmaları sürdürmektedir. Laboratuar çalışmaları Trakya Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü’nde Kurulu “Davranış Ekolojisi Laboratuarı’nda gerçekleştirilmektedir. Bir çalışma ofisi, bir karanlık oda, bir ışık kabini ve hayvan takip odası ve bir iklim odasından oluşan laboratuarda karıncaların manyetik duyarlılıkları, renkli görme sistemleri, göz optikleri, görsel bilgi kullanımları, tat alma sistemleri ile ilgili çalışmaların sürdürülmesini sağlayan çok çeşitli makine-teçhizat vardır. Doğal ortam çalışmaları ise karıncaların aktivasyon ritimleri ve bunu etkileyen abiyotik faktörlerin ve beslenme ekolojilerinin ortaya çıkarılması amacıyla yapılmaktadır. Son dönemde yürütülen bir çalışma ile de Avrupa Kırmızı Orman Karıncası (Formica pratensis)’nın Trakya Bölgesi’ndeki dağılımının tespit edilmesi, türün ekolojisinin tespit edilmesi ve bir koruma planı çalışmasının gerçekleştirilmesi amaçlanmıştır (TÜBİTAK Proje No: 212T118). Yine son dönemde üzerinde çalışmalar gerçekleştirilen bir diğer konu da karıncalarda tür içi saldırganlıktır. Doğal ve laboratuar ortamındaki davranışsal deneyler ile tespit edilen tür içi saldırganlığa etki eden genetik faktörlerin belirlenmesi amacıyla bir de mitokondriyal DNA analizi çalışmaları sürdürülmektedir.
 
Kontrollü şartların sağlandığı iklim odasında farklı karınca türleri yılın 12 ayında aktif olarak tutulup yaşatılmakta ve deneylerde kullanılmaktadır. Işık kabini ve hayvan takip odasında gün ışığına yakın aydınlanma şartları sağlayan ışık kabinleri, dizaynı grubumuzca, üretimi de MAY Animal Behavior Systems tarafından yapılan Y-maze´ler ve Ethovision XT Hayvan Takip sistemi bulunmaktadır. Işık kabinleri ve Y-maze´ler karıncaların görsel bilgiyi öğrenme ve kullanma yeteneklerinin araştırıldığı deneylerde kullanılmaktadır. Ethovision XT hayvan takip sistemi ile bir deneysel koşuldaki karıncaların davranışları dijital ortama aktarılmakta ve analiz edilmektedir. Karanlık oda, özel dizayn edilmiş ışık kutuları ile renkli görme çalışmalarında sıklıkla kullanılan özel dar bant aralığına sahip renkli filtrelerin kullanıldığı renkli görme çalışmalarının sürdürüldüğü bölümdür. Ayrıca bu bölümde optik ölçümlerin yapıldığı bir RPS-900 model spektroradyometre bulunmaktadır. 
Karıncalarda Görme: Renkli Görme ve Şekil/Model Tanıma;
Karıncalar, omurgasız hayvanların duysal sistemlerinin çalışılması konusunda oldukça sık kullanılan organizmalardan bir tanesidir. Karınca duysal kapasiteleri ile ilgili gerçekleştirilen çok sayıdaki çalışmanın konularından bir tanesi de “görme”dir. Grubumuz özellikle karıncaların renkli görme yetenekleri ve renk öğrenme ve ayırt etme performansları ile ilgili çalışmalar yürütmektedir. Farklı altfamilyalara dahil farklı karınca türleri ile elde ettiğimiz sonuçlar karıncalarda UV-yeşil fotoreseptörlerinin iş gördüğü dikromatik ibr renkli görme sisteminin var olduğunu ve yaygın olabileceğini ortaya koymuştur. Çalışmalarımızın bilim dünyasında karıncalar için ilk bulgu olarak ortaya koyduğu bir diğer sonuç da Formica cunicularia ve Cataglyphis aenescens işçilerinin, insanlarda olduğu gibi bir renk tonu ayırımı yapabiliyor olduklarıdır. Diğer bir önemli sonuç da, böcekler arasında nadir olan uzun dalga boyu duyarlılığının (kırmızı görme) test edilen karınca türlerinde var olduğunun gösterilmiş olmasıdır.
Karınca gözleri gün ışında iyi çözünürlüğe sahip bir görüşe, düşük ışık yoğunluklarının olduğu alacakaranlık ve gece aydınlanması koşullarında ise iyi bir duyarlılığıa olanak sağlayacak çeşitli optik ve anatomik adaptasyonlar geliştirmiştir. Diurnal ve krepeskular/nokturnal aktif iki karınca türü Formica cunicularia ve Camponotus aethiops) ile gerçekleştirdiğimiz ve iki türün bileşik gözlerine ait çeşitli göz parameterlerinin, yine iki türün işçilerinin görsel bilgi kullanımına dayalı öğrenme ve ayırt etme performansları ile karşılaştırıldığı çalışmada karıncaların aktif oldukları gün periyodundaki ihtiyaçlarına paralel olarak göz adaptasyonları geliştirdikleri ve görsel bilgi kullanımı başarılarının bu adaptasyonlar tarafından etkilendiği tespit edilmiştir. Sonuçlar diurnal olan Formica cunicularia işçilerinin daha iyi çözünürlüğe, dolayısıyla da daha iyi bir şekil tanıma-ayırt etme yeteneğine imkân tanıyan bileşik gözlere, krepeskular/nokturnal olan Camponotus aethiops işçilerinin ise, göz çözünürlüğünden feragat ettiklerini ancak düşük ışık yoğunluklarında aktif olmalarını sağlayan göz optiğine sahip olduklarını ortaya koymuştur.    
 
Trakya Bölgesi Avrupa Kırmızı Orman Karıncası (Formica pratensis) Tür Koruma Planı Çalışması
F. pratensis IUCN kayıtlarında 1996 yılında “vulnarable-hassas” koruma statüsündedir. O yıldan bu yıla güncelleme yapılmadığından IUCN kendi kayıtlarındaki son durumu “near threatened-yakın tehdit altında” olarak vermekte ise de güncellemenin yapılması gerektiğini belirtmektedir. Nitekim son yıllarda yapılan çalışmalarda Avrupa kırmızı orman karıncası yuvalarının özellikle Balkanlarda hızla azaldığı bildirilmektedir. Britanya’da uzun yıllar önce “endangered-tehlikede” statüsündeki F. pratensis’in soyu maalesef orada yok olmuş ve bunun üzerine diğer bir kırmızı orman
karıncası türü olan F. rufa özel koruma altına alınmıştır. F. pratensis Almanya, İskoçya, İsviçre ve Hollanda’da da kanunla özel koruma altına alınmıştır. Macaristan’da bu tür yerel ve ulusal düzenlemelerle koruma altındadır, Belçika’da ise “vulnerable-hassas” koruma statüsündedir. Ülkemizde ise Avrupa kırmızı orman karıncasının yuva envanteri, dolayısıyla koruma statüsü bilinmediği için herhangi bir düzenleme, bir koruma planı söz konusu olmamıştır. Ancak bölgedeki gözlemlerimiz Avrupa kırmızı orman karıncaları yuvalarının hızla yok olduğunu teyit eder niteliktedir. Bu nedenle, Trakya Bölgesi’ndeki F. pratensis’e ait yuva envanteri çıkarılarak mevcut durum ve koruma statüsünün tespiti,
bu türle ilgili yaşam alanları ve koruma planlarına temel oluşturacak verilerin elde edilmesi, bu verilerin ilgili kurum ve kuruluşlara iletilmesi/fikir paylaşılması amaçlanmıştır. TÜBİTAK 212T118 numaralı bilimsel araştırma projesi ile desteklenen ve 30 aylık bir çalışma süresini kapsayan tür koruma çalışmasında şu ana kadar bölgede 87 tane F. pratensis yuvasının var olduğu tespit edilmiştir. 
 Resim
Resim                                                               
Resim
 
 Resim Resim
 
Karıncalarda Saldırganlık
Karınca kolonilerinin en önemli özelliklerinden bir tanesi koloni bireyleri arasında farklı amaçlarla kullanılan kimyasal iletişim sistemidir. Karıncalar kendi yuvalarından olan diğer karıncaları kütikula kaynaklı hidrokarbon tabiatındaki maddeleri kullanarak kimyasal ipuçları ile tanıyabilmekte ve yuvadaş olmayan karıncalara karşı saldırgan davranışlar sergilemektedir. Bu tanıma bir koloninin sürekliliği için çok önemli bir parametredir. Grubumuz Formica pratensis’in farklı kolonileri arasındaki saldırganlık düzeylerinin belirlenmesi ve saldırganlığı etkileyen çevresel ve genetik faktörlerin tespiti için bir çalışma yürütmektedir. Elde edilen sonuçlar karıncaların doğal ortamlarında iken birbirlerine karşı oldukça saldırgan olduklarını ancak laboratuar ortamında saldırganlık düzeyinin azaldığını göstermiştir. Şu ana kadar bu karınca türü ile elde edilen sonuçların aksine çalışmalarımız, birbirlerine çok yakın konumlanmış ve yakın akraba olmaları çok yüksek kolonilerde dahi saldırganlığın üst düzeyde olduğunu ortaya koymuştur. Bu farklı sonuçlardan yola çıkılarak çalışmada kullanılan farklı koloniler arasındaki akrabalık düzeylerinin belirlenmesi moleküler düzeydeki (RAPD-PCR, 28S rRNA analizi) çalışmalar halen devam etmektedir.
 
 
Araştırma Ekibi; 
Prof. Dr. Yılmaz ÇAMLITEPE 
Uzm. Dr. Volkan AKSOY 
Dr. Ayşe Yılmaz (Mezun) 
Dr. Neslihan ÜREN (Mezun) 
Suna Cengiz (Mezun) 
Sevil SARI (Mezun) 
Serhat Emin ALACALI (Mezun)
Mesut BAŞIBÖYÜK (Mezun)
Mehmet Yiğit KANDEMİR 
Onur Ediz 
Ece ZAİMOĞLU
Sultan Ebru BİLGİÇ
Mine KAFALI
 


 
 
TAMAMLANEN VE DEVAM EDEN TEZLER
Yüksek Lisans Tezleri 
Volkan AKSOY: Karıncalarda Kinesthetik Oriyentasyon Üzerine Bir Ön Araştırma. T.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, 2002. 
Neslihan ÜREN: Formica pratensis´de (Hymenop.Formicidae) Renkli Görme. T.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, 2003. 
Ayşe YILMAZ: Karıncalarda Model Tanıma. T.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, 2004. 
Suna CENGİZ: Lasius alienus (Foerster, 1850) (Hymenoptera: Formicidae)´da renkli görme ve renk tonu ayırımının davranışsal analizi, 2011. 
Sevil SARI: Camponotus aethiops ve Formica cunicularia Türlerinin Besin Kaynaklarının Tespiti, Günlük Aktivite Ritimleri ve Bunu Etkileyen Abiyotik Faktörler, 2013. 
Serhat Emin ALACALI: Formica cunicularia ve Camponotus aethiops Türlerinde Bireysel Eğitimle Karbohidrat Tercihi. 
Mesut AŞIBÖYÜK: Formica pratensis (Hymenoptera: Formicidae)’de Tür İçi Saldırganlık
Mehmet Yiğit KANDEMİR: Edirne ilindeki Avrupa Kırmızı Orman Karıncalarının (Formica pratensis: Hymenoptera: Formicidae) habitat tercihleri ve yuva özellikleri
Onur EDİZ: Avrupa Kırmızı Orman Karıncası Formica pratensis’de Genetik Akrabalığın RAPD-PCR ile Belirlenmesi
 

Doktora Tezleri 
Volkan AKSOY: Formica cunicularia Latr. 1798 (Hymenop. Formicidae)’de Spektral Duyarlılık, Spektral Öğrenme ve Ayırım, 2007. 
Neslihan ÜREN: Tetramorium caespitum (L. 1758)´da (Hymenop.Formicidae) Renkli Görmenin Aromatik ve Kromatik Özelliklerinin Davranışsal Analizi, 2009. 
Ayşe YILMAZ: Krepeskular ve Diurnal Aktivite Gösteren İki Karınca Türünde (Camponotus aethiops; Formica cunicularia: Formicidae: Hymenoptera) Görsel Bilgi Kullanımı ve Spektral Duyarlılığın Karşılaştırmalı Davranışsal Analizi, 2012. 


PROJELER 
Davranış Ekolojisi Grubu günümüze kadar Prof. Dr. Yılmaz ÇAMLITEPE yürütücülüğünde/yardımcılığında ulusal ve uluslar arası çok sayıda proje tamamlamış ve halen devam ettirmektedir. 
BAP destekli projeler; 
Karıncalarda Rota Tesbitinde Kullanılabilecek olan Gruba Özgü Feromonların tesbiti (TÜAF-Proje No: 135) (1996-2000) 
Formica pratensis´de Manyetik Duyarlılık ve Oriyentasyon Amaçlı Kullanımı (TÜAF-Proje No: 409) (1996-2000) (2001-2003) 
Formica pratensis´de Renkli Görme ve Renge Bağlı Besin Kaynağı Yönü Seçimi (TÜBAP Proje No:555) (2003-2004) 
Formica cunicularia Latr. (Hymenop. Formicidae)´de İnce Ayar Renk Ayırımı (TÜBAP Proje No:677) (2005-2008) 
Formica cunicularia Latr. (Hymenop. Formicidae)´de Spektral Duyarlılık (TÜBAP Proje No:703) (2005-2008) 

Tetramorium caespitum (Linne, 1758) (Hymenoptera: Formicidae)´da Renkli Görmenin Akromatik ve Kromatik Özelliklerinin Davranışsal Analizi (TÜBAP Proje No:768) (2006-2009) 
Krepeskular ve Diurnal Aktivite Gösteren İki Karınca Türünde (Camponotus aethiops, Formica cunicularia; Hymenoptera; Formicidae) Görsel Bilgi Kullanımı (TÜBAP 2009/69) (2009-2011) 
Lasius alienus (Foerster, 1850) (Hymenoptera: Formicidae)´da renkli görme ve renk tonu ayırımının davranışsal analizi (TÜBAP 2009/104) (2009-2011) 

Camponotus aethiops ve Formica cunicularia Türlerinin Besin Kaynaklarının Tesbiti, Günlük Aktivite Ritimleri ve Bunu Etkileyen Abiyotik Faktörler (TÜBAP 2011/155) (2011-2013) 
Formica cunicularia ve Camponotus aethiops Türlerinde Bireysel Eğitimle Karbohidrat Tercihi (TÜBAP 2011/156) (2011-2013 ) 
Avrupa Kırmızı Orman Karıncası Formica pratensis’de Genetik Akrabalığın RAPD-PCR ile Belirlenmesi (TÜBAP Proje No. 2014/43,).
 

TÜBİTAK destekli projeler; 
Cataglyphis aenescens (Hymenoptera: Formicidae)´in Işık Şiddeti ve Spektral Duyarlılığının Davranışsal Analizi” (TÜBİTAK-106T187, 2006-2008). 
Comparative analysis of visual performances in crepuscular and diurnal ants (TÜBİTAK-109T588, PIA Bosphorus, Fransa Ortak Projesi, Yardımcı Araştırıcı, 2010-2012,). 
Avrupa Kırmızı Orman Karıncası (Formica pratensis Retzius,1783)´nın Dağılımı, Ekolojisi ve Koruma Planı (TÜBİTAK, 2013- ) 


Uluslararası Yayınlar; 
1-Aksoy V, Çamlıtepe Y (2014). A behavioral analysis of achromatic cue perception by the ant Cataglyphis aenescens (Hymenoptera; Formicidae). Turkish Journal of Zoology, 38; 199-208.
2-Aksoy V (2014). Experience Based Use of Landmark and Vector Based Orientation During Homing by the Ant Formica cunicularia (Hymenoptera: Formicidae). Journal of Insect Behavior, 27; 357-369. doi: 10.1007/s10905-013-9432-2.
3-Yilmaz, A., Aksoy, V., Camlitepe, Y. Giurfa, M. (2014). Eye structure, activity rhythms and visually-driven behavior are tuned to visual niche in ants. Frontiers in Behavioral Neuroscience, 8;1-9. doi: 10.3389/fnbeh.2014.00205.
4- Aksoy, V. and Camlitepe, Y. (2012). Behavioural analysis of chromatic and achromatic vision in the ant Formica cunicularia (Hymenoptera: Formicidae). Vision Research, 67; 28-36. 
5- Camlitepe, Y and Aksoy, V. (2010). First evidence of fine colour discrimination ability in ants (Hymenoptera, Formicidae). The Journal of Experimental Biology, 213; 72-77. 
6- Aksoy, V., Camlitepe, Y. (2005). Use of idiothetic information for left/right turning memory by the ant Formica pratensis. Biologia, Vol. 60, No.2 
7- Camlitepe, Y., Aksoy, V., Uren, N., Yilmaz, A., Becenen, I. (2005). An experimental analysis on the magnetic field sensitivity of the black-meadow ant Formica pratensis Retzius (Hymenoptera:Formicidae). Acta Biologica Hungarica, Vol. 56, No. 3 (3-4). 
8- Camlitepe, Y., Stradling, D.J. (1995) Wood ants orient to magnetic fields. P Roy Soc Lond B Bio, 261, 37-41. 
9- Camlitepe, Y., Stradling, D.J. (1998) Do red wood ants use group specific pheromones for route fidelity? A Preliminary Survey. Biologia, Vol. 53, No.5. 
10- Camlitepe, Y. (1999) Trail following responses of the red wood ant F. rufa in Darkness. Israel J. Zool, Vol. 45, pp.231-238. 

Ulusal Bildiriler; 
 
1- Utku Güner, Volkan Aksoy (2013). Sublethal dozlarda kadmiyuma maruz bırakılan sivrisinek balıklarında [Gambusia affinalis (Baird & Girard, 1853)] davranış değişimleri. Ekoloji 2013 Sempozyumu, 02-04 Mayıs, Namık Kemal Üniversitesi, Tekirdağ.
2- Yılmaz Çamlıtepe, Volkan Aksoy (2014). Edirne Tür Eylem Planı Avrupa Kırmızı Orman Karıncası (Formica  pratensis). Göçmen Kuşlar ve Nesli Tehlike Altındaki Türlerin Eylem Planı Stratejisi Çalıştayı ve Dünya Sulak Alanlar Günü. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, 2-4 Şubat 2014, Ankara.
3- Yılmaz Çamlıtepe, Volkan Aksoy (2014). “Avrupa Kırmızı Orman Karıncası Edirne Tür Eylem Planı”. 3. Biyoçeşitlilik Sempozyumu,  Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, 22-23 Mayıs 2014, Kocaeli.
4- Aksoy, V., Yılmaz, A. ve Çamlıtepe, Y. “Formica cunicularia (Hymenoptera: Formicidae) Karıncalarında Görsel Bilgi Kullanımına Dayalı Oriyentasyon”, 21. Ulusal Biyoloji Kongresi, 03-07 Eylül, İzmir (2012). Sözel sunum. 
5- Çamlıtepe, Y., Yılmaz, A., Aksoy, V. ve Giurfa, M. “Karıncalarda Günlük Aktivasyon Ritimleri ile Bileşik Gözlerin Çözünürlük Gücü ve Duyarlılık Kapasitesi Arasındaki İlişki”, 21. Ulusal Biyoloji Kongresi, 03-07 Eylül, İzmir (2012). Sözel sunum. 
6- Yılmaz, A., Aksoy, V., Çamlıtepe, Y. ve Giurfa, M. “Krepeskular ve Diurnal Aktivite Gösteren İki Karınca Türünde Spektral Duyarlılığın Karşılaştırmalı Davranışsal Analizi”, 21. Ulusal Biyoloji Kongresi, 03-07 Eylül, İzmir (2012). Sözel sunum. 
7- Utku Güner , Yılmaz Çamlıtepe, Kadri Kıran ve Volkan Aksoy, “Karıncaların Ağır Metal Kirliğinin Gösterilmesinde Kullanılması, X. Ulusal Ekoloji ve Çevre Kongresi, Çanakkale, 04-07 Ekim 2011. Poster sunumu. 
8- Üren, N., Çamlıtepe, Y. (2008) Kaldırım karıncası Tetramorium caespitum’da Işık Şiddeti Eşik Değeri ve Işık Şiddeti Ayırımı. XIX. Ulusal Biyoloji kongresi, 23-27 Haziran 2008, KTÜ, Trabzon. Sözel sunum. 
9- Aksoy, V., Çamlıtepe.Y. (2008) Formica cunicularia (Hymenoptera: Formicidae) işçileri renk tonu ayırımı yapabilirler mi? XIX. Ulusal Biyoloji kongresi, 23-27 Haziran 2008, KTÜ, Trabzon. Sözel sunum. 
10- Çamlıtepe, Y.,Aksoy,V.,Uren.N. (2008) Cataglyphis aenescens (Hymenoptera: Formicidae) işçilerinde gerçek renkli görmenin davranışsal analizi. XIX. Ulusal Biyoloji kongresi, 23-27 Haziran 2008, KTÜ, Trabzon. Sözel sunum 
11- Çamlıtepe, Y., Aksoy, V., Üren, N., Türkoğlu, A.K., Yılmaz, A. (2006) Siyah sırtlı orman karıncası Formica pratensis (Hymenop.Formicidae) ‘de kırmızı dalga boyu duyarlılığı. XVIII. Ulusal Biyoloji Kongresi, 26-30 Haziran, Kuşadası, Aydın. Sözel sunum. 
12- Yılmaz, A., Çamlıtepe, Y., Aksoy, V. (2006) Formica pratensis’de (Hymenop. Formicidae) şekil ve model tanıma üzerine bir ön çalışma. XVIII. Ulusal Biyoloji Kongresi, 26-30 Haziran, Kuşadası, Aydın. Sözel sunum. 
13- Çamlıtepe, Y., Aksoy, V., Yılmaz, A., Üren, N., Becenen,İ. (2004). Formica pratensis’de (Hymenoptera: Formicidae) manyetik duyarlılık üzerine deneysel bir analiz. XVII Ulusal Biyoloji Kongresi, 21-24 Haziran, Adana. 
14- Üren, N., Çamlıtepe, Y., Aksoy, V., Becenen,İ. (2004). Formica pratensis (Hymenoptera: Formicidae)’de renkli görme ve renge bağlı besin kaynağı yönü seçimi. XVII Ulusal Biyoloji Kongresi, 21-24 Haziran, Adana. 
15- Aksoy, V., Çamlıtepe,Y. (2002) Karıncalarda dönüş hafızası. XVI. Ulusal Biyoloji Kongresi, 4-7 Eylül, 2002, Malatya. Sözel sunum. 
16- Çamlıtepe, Y. (1996) Karıncalarda Manyetik Alan Duyarlılığı. XIII. Ulusal Biyoloji Kongresi, İstanbul Univ., 17-20 Eylül 1996, Istanbul.Sözel sunum. 

Uluslararası Bildiriler 
1. Camlitepe, Y., Stradling, D.J. (1994) Magnetic sensitivity in ants. XII.Congress of the International Union for the study of Social Insects, IUSSI. Sorbonne Univ., 21-27 August 1994 Paris, France. Oral presentation. 
2. Camlitepe, Y. (1996) A Preliminary Work On the Putative Group Specific Pheromones In Ants. XX. International Congress of Entomology. 25-31 August 1996, Firenze, Italy, Oral presentaion. 
3. Aktaç, N., Çamlıtepe, Y., Aras, A., Kiran, K. (1998) A comparative study on the distribution of Formica rufa group (Hymenoptera : Formicidae) in Turkish Thrace and Anatolia. II. International Congress on Biodiversity, Ecology and Conservation of the Balkan Fauna. Bioecco2, 15-20 Sept.l 1998, Ohrid, Macedonia. Oral presentation. 
4. Camlitepe, Y., Aksoy, V. (2002) How do ants use idiothetic information: an experimental analysis on the black-meadow ant Formica pratensis (Hymenoptera: Formicidae). VII.European Congress of Entomology, 7-13 October, 2002, Thessaloniki, Greece. Oral presentation.
 
Kitap Çevirileri
1- Volkan Aksoy ve Yılmaz Çamlıtepe (2011) 4. Bölüm, Duyusal Sistemler ve Davranış, (Kitap; Böcekler: Entomolojinin Ana Hatları) Çeviri Editörü Ali GÖK, Nobel Akademik Yayıncılık. 978-1-4443-3036-6, 580 sayfa, 4. baskıdan çeviri. (s 91-120).
2- Yılmaz Çamlıtepe ve Volkan Aksoy (2011) 12. Bölüm, Böcek Toplumları, (Kitap; Böcekler: Entomolojinin Ana Hatları) Çeviri Editörü Ali GÖK, Nobel Akademik Yayıncılık. 978-1-4443-3036-6, 580 sayfa, 4. baskıdan çeviri. (s 307-337).
3- Yılmaz Çamlıtepe ve Volkan Aksoy (2013) 19. Bölüm, Lofoforatlar (Foronidler, Brakiopodlar, Bryozonlar) Ve Entoproktlar. (Kitap; Omurgasızlar Biyolojisi) Çeviri Editörü Mustafa Sözen, Nobel Yayıncılık, 978-605-133-427-1, 606 sayfa. 6. Baskıdan çeviri. (s 473-496).
 
Bu içerik 01.11.2013 tarihinde yayınlandı ve toplam 1393 kez okundu.